Cái màn hình không thay được cái bàn chân

Có đợt cả nhà cả xóm ở yên trong nhà, không đi đâu được, chuyện mua bán đất chuyển hết lên màn hình. Hình đẹp, quay phim luôn, dựng cả bản đồ ba chiều. Coi thì đã con mắt thiệt. Mà chốt thì gần như không ai chốt. Tui ngồi ngẫm, thấy nó lòi ra một cái lý rất căn bản của nghề này.

Miếng đất nó nằm im một chỗ. Nó không tự đi tới chỗ người mua được, mà cũng không ai bưng nó đi đâu được. Cho nên trong cái cuộc mua bán này, người phải di chuyển luôn luôn là người, không phải tài sản. Bao nhiêu công nghệ cũng không đổi được chuyện đó. Mua cái áo cái quần thì coi hình rồi bấm là xong, mua miếng đất thì phải tới đứng lên nó.

Mà tới đứng lên nó để làm gì, tại sao coi hình không đủ. Vì mấy cái quyết định thật đều nằm ở chỗ cái hình không chở nổi. Cái ranh ngoài thực địa có trùng với ranh trên giấy không. Lộ giới ăn vô tới đâu. Con đường trước mặt xe gì vô được, hai xe tránh nhau có lọt không. Hướng nắng chiều tạt vô hướng nào. Mùa mưa nước rút hay nước đọng. Cái chợ, cái trường, cái trạm y tế cách mấy phút đi thiệt chớ không phải mấy cây số trên bản đồ. Rồi còn hàng xóm — cái này quan trọng mà không có cái hình nào chụp được: người quanh đó sống ra sao, làm gì, đối đãi với nhau kiểu nào.

Có người chốt được từ xa không? Có, mà hiếm, và nếu coi kỹ thì mấy người đó không hề mua từ xa. Họ là người đã đi tới đó nhiều lần rồi, đã lội, đã hỏi, đã nắm từng chi tiết của miếng đó, thậm chí đã lận lưng sẵn mấy miếng để so giá với nhau. Cái phần bấm nút chỉ là bước cuối của một quá trình đi bộ rất dài. Họ mua bằng chân từ trước, tới lúc đó mới mượn cái màn hình để chốt cho tiện.

Còn phần lớn người ta lên mạng coi đất là để làm gì? Để tham khảo. Để biết chỗ đó cỡ giá nào, có gì quanh đó, hình dáng ra sao — rồi lọc bớt, rồi mới sắp lịch đi coi thiệt. Đó là công dụng đúng của nó, và công dụng đó tốt, tiết kiệm được khối thời gian. Chỉ là đừng lầm cái bước tham khảo với cái bước quyết định. Lầm chỗ đó thì thành ra quyết một chuyện lớn bằng mấy tấm hình do người bán chọn góc.

Tui nói vậy không phải chê chuyện lên mạng. Tui coi mạng suốt, coi bản đồ, coi quy hoạch, coi giá rao — nhiều lắm. Nhưng tui coi để biết mình nên đi đâu, chớ không coi để khỏi phải đi. Màn hình lo giùm mình cái đoạn khoanh vùng, lọc bớt. Cái đoạn kiểm cho chắc thì vẫn phải có người đứng ngoài đất.

Mà nói cho đủ, cái người đứng lên đất đó không nhất thiết phải là mình. Miếng năm ba tỷ tui tự chạy xuống. Tới mấy thương vụ lớn, người ta đâu tự đi đo từng chỗ — có người đo đạc, có người rành pháp lý địa phương, có môi giới nằm vùng, có kỹ thuật, mỗi người coi một phần rồi ráp lại. Người bỏ tiền có khi tới đứng lên đất rất trễ, hoặc không tới, nhưng cái miếng đó chắc chắn đã có một người mình tin đi kiểm giùm ngoài đời. Cái không đổi không phải là chính mình phải lội, mà là không ai dám xuống tiền lớn cho một tài sản chưa có người thiệt đi coi tận nơi. Coi hình đẹp cỡ nào, dựng ba chiều cỡ nào, cái bước có người đặt chân lên kiểm lại vẫn nằm đó, né không được.