Bỗng dưng cầm một cục tiền lớn — rồi sao nữa
Có những vùng, một ngày đẹp trời cả xóm cùng cầm tiền. Dự án đi ngang, nhà nước đền bù, bà con đang quen tính tiền bằng giạ lúa bỗng ôm về một bao tiền. Tui mừng cho bà con thiệt. Mà mừng xong thì tui lăn tăn, vì khúc khó không nằm ở lúc nhận tiền, nó nằm ở mấy năm sau.
Mấy chuyện trúng số rồi vài năm sau về số không, ôm tiền đền bù xong đâm ra nợ nần, nghe hoài, nghe từ vùng này qua vùng khác, mà vẫn cứ lặp lại. Không phải tại bà con dại. Là tại cầm một cục tiền lớn lần đầu thì không ai dạy mình phải làm gì, trong khi người tới bày cho mình xài thì đông lắm. Tiền càng nhiều, kèo thơm tự nhiên càng bay tới — bà con hay đùa là "thời tới rồi". Mà thời tới thiệt hay người ta tới, nhiều khi khó phân.
Nếu là tui cầm cục tiền đó, tui làm mấy chuyện này. Trước hết, chừa ra một khoản tiền mặt, cỡ một hai phần mười, để yên đó đừng đụng tới. Đây là quỹ phòng thân, để dành cho lúc bất ngờ — trở trời, mất mùa, ai đau ốm, mấy khoản không tên mà tới là phải có ngay. Khoản này tui chia hai, một phần gửi tiết kiệm ngắn hạn cho dễ rút, một phần mua vàng cất. Không phải để sinh lời, để ngủ ngon.
Xong rồi mới tính chuyện làm cho tiền đẻ ra tiền, mà tui nghĩ cái đáng làm nhất là làm cái mình rành. Còn đất canh tác thì đầu tư sâu thêm vô đúng cái mình đang trồng đang nuôi — làm cho ra thứ có giá trị cao hơn, chớ đừng nhảy qua món lạ. Có nghề trong tay thì thuê đất dài hạn mà làm lớn hơn cái mình đã biết làm. Còn muốn để dành bằng đất thì tui ưu tiên mua quanh chỗ mình ở — thứ nhất là mình rành vùng đó nhất, rành hơn mọi ông chuyên gia; thứ hai là lúc đền bù thường là lúc dự án mới bắt đầu, đường sá còn làm tiếp, phía trước còn dài. Hoặc mua cái gì tháng nào cũng ra tiền, để có đồng vô đều đặn, chớ đừng mua một cục nằm im rồi ngồi chờ.
Phần tui coi trọng nhất, mà bà con hay bỏ qua nhất, là bỏ tiền đầu tư ngược lại vô chính mình. Không phải là thỏa mãn liền cái mình thèm bao lâu nay — xe cho xịn, đồ cho sang, ăn uống cho đã, để người ta biết mình giờ khác rồi. Cũng đừng keo quá, tự thưởng cho mình cho gia đình một khoản là phải, chỉ cần biết điều tiết. Cái tui nói là bỏ tiền ra hỏi cho ra lẽ: kiếm người đã đi qua chuyện này rồi mà hỏi, một bữa cơm, một buổi ngồi với nhau, thậm chí trả phí cho người biết chuyện tư vấn — đều đáng. Cái đó giúp mình khỏi rơi vô mấy cái kèo thơm phức bỗng dưng từ đâu bay tới. Rồi chịu khó tự học thêm cách chia tiền, giữ tiền. Và bỏ tiền vô chuyện học của mấy đứa nhỏ — cái này tui thấy là món sinh lời chắc nhất, mà lâu nhất mới thấy.
Còn chuyện cất nhà mới, lo cho anh em họ hàng, tui để sau cùng. Không phải vì nó không quan trọng — mà vì mỗi nhà mỗi cảnh, không có công thức chung nào hết, tùy cái gấp cái cần mà liệu. Chỉ là theo tui, mình phải đứng cho vững trước đã. Mình vững rồi thì mấy chuyện kia từ từ giải quyết được. Còn cất cái nhà thiệt to trước, mà cái nền bên dưới chưa có gì, thì ngôi nhà đó ở cũng không yên.
Nói cho cùng, cầm một cục tiền lớn không làm ai giàu lên. Nó chỉ đưa cho mình một cơ hội, mà cơ hội đó dùng đúng thì đổi được cả đời sau, dùng sai thì vài năm là hết, có khi còn kẹt hơn lúc chưa có. Cho nên đừng vội. Tiền nằm im vài tháng không mất đi đâu, mà quyết vội một cái là mất luôn. Mong bà con xài cho sáng, cho đáng, rồi an vui.