Đứng đâu trong dòng chảy

Người làm nên khối tài sản lớn trong mỗi thời kỳ của một xứ, thường không phải người khôn hơn hay may hơn. Là người thấy sớm cái xứ đó đang muốn đi về đâu, rồi đứng đúng chỗ dòng chảy đi qua, và ở lại đủ lâu.

Mỗi khi một xứ bước vào một thời kỳ đi lên, tự nhiên nổi lên một lớp người ôm khối tài sản lớn hẳn phần còn lại. Nhìn vô ai cũng hỏi: mấy người đó khôn hơn thiên hạ sao, hay may hơn, hay đơn giản có sẵn vốn dày hơn từ đầu. Mấy cái đó đều có phần. Nhưng ngồi coi lâu, tui thấy cái gốc không nằm ở đó — cái gốc là họ thấy sớm cái xứ này đang muốn đi về đâu, rồi bỏ ra nhiều năm đi cùng chiều với cái hướng đó.

Phần đông người ta đầu tư bằng cách nhìn cái bảng giá. Thấy miếng đất đang sốt thì nhào vô, thấy chỗ nào đang được nhắc tới rần rần thì đổ tiền theo, nhìn cái kết quả cuối cùng rồi mới quyết. Mà tới hồi cái kết quả đã hiện lên bảng giá cho mọi người cùng thấy, thì phần ngon nhất người ta ăn xong rồi, mình vô là vô khúc đuôi.

Người đi trước thì làm ngược. Ít nhìn cái bảng giá, dành thời gian coi cái nằm sau bảng giá: coi cái xứ này đang tính làm gì trong mười năm, hai chục năm tới, tiền của chung sắp đổ vô đâu, đường lớn sắp mở tới đâu, chỗ nào được chọn làm trọng điểm, chỗ nào bị bỏ lại. Rồi tự hỏi một câu: nếu mấy cái tính đó thành thiệt, thì dòng tiền lớn nó sẽ phải chảy qua những đâu, trước khi cái sự phát triển kia hiện ra thành con số.

Bởi thị trường nói cho cùng chỉ là chỗ phản chiếu lại cái dòng tiền của cả nền kinh tế nó chảy tới đâu. Khi một xứ dốc tiền của chung vô làm đường làm hạ tầng, thì kéo theo một dây dài: nhà thầu, vật liệu, kho bãi, khu công nghiệp, rồi tới đất, tới nhà, tới quán xá, tới đủ thứ ăn theo, mỗi thứ hưởng một kiểu. Ai thấy được cái dây đó trước khi đám đông thấy, người đó đứng trước một bước. Mà trong cuộc này, đứng trước một bước là đủ.

Nhưng có một chỗ phải nói cho rõ, kẻo hiểu lệch. Đọc được cái hướng của trên không có nghĩa là tin dự án nào cũng trúng, ngành nào cũng lên, miếng đất nào dính hơi một chút cũng tăng. Cái hướng lớn là cái hướng lớn thôi; bên dưới nó, thị trường vẫn có lúc lên lúc xuống, doanh nghiệp vẫn có đứa sống đứa chết, chỗ này làm nhanh chỗ kia làm ì, miếng đất vẫn có cái bị hét quá giá. Cái mình nắm được là cái hướng đi dài hạn, cái ưu tiên mà người ta theo đuổi năm này qua năm khác. Khi cái hướng đó đủ rõ và được giữ lâu, thì xác suất dòng tiền còn tiếp tục chảy về mấy vùng đó nó cao hơn hẳn. Vậy thôi, không hơn. Mà trong đầu tư, nghiêng được cái xác suất về phía mình đã là quý lắm rồi.

Cho nên tui hay nghĩ, đầu tư giỏi không phải là đoán trúng cái giá ngày mai. Đoán giá ngày mai là trò của người lướt sóng, mà sóng thì ai đoán hoài cũng có ngày chết. Đầu tư giỏi là đọc trúng cái quỹ đạo của mười năm, hai chục năm; đọc trúng cái quỹ đạo rồi thì khỏi cần chạy theo từng cơn sóng nhỏ, cứ chọn đúng chỗ, đúng vùng, rồi để thời gian làm phần còn lại.

Mà đây mới là chỗ tui muốn nhấn: đọc trúng, chưa bao giờ là đủ. Cùng một cái quy hoạch, cùng một cái hướng, mười người đọc ra kết quả khác nhau một trời một vực. Người thì vay quá tay, tới hồi thị trường khựng một cái là gãy. Người đọc trúng vùng mà mua sai miếng. Người không đủ sức ngồi qua một đợt điều chỉnh, chịu không nổi cái lúc giá đứng im hay tụt nhẹ, bán tháo. Người vừa lời một chút đã vội chốt, để tuột mất cái phần lớn nằm ở khúc sau. Đọc trúng chỉ là mở được cánh cửa; đi qua được cửa đó hay không, là chuyện của cái gan, của cách giữ mình, của sức chờ.

Coi lại mấy xứ đã đi lên, chỗ nào cũng lặp lại một điều: khối tài sản lớn nhất thường được dựng lên bởi người đứng đúng chỗ dòng chảy đi qua, rồi ở lại đủ lâu. Không phải người chạy nhanh nhất. Người đứng đúng chỗ, và chịu đứng lâu.