Người ta giao niềm tin trước, giao tiền sau

Có một chuyện hồi mới vô nghề tui không nghĩ tới: nhiều khi mình đang quyết định thay cho cái tài sản cả đời của người khác. Người ta không giao tiền cho mình trước đâu. Người ta giao niềm tin trước. Tiền chỉ đi theo sau cái niềm tin đó.

Một chữ ký đặt xuống, nhìn thì gọn, chỉ có mấy con số với cái tên. Mà đằng sau nó nhiều khi không phải mấy con số đâu. Có thể là tiền dành dụm cả đời của cả một gia đình. Có thể là người ta đánh đổi rất nhiều thứ, gom góp từng chút một, để ráng tới một cái đích của đời mình. Có thể là để lo cho tuổi già của cha mẹ, là cái ước mơ đặt vào đứa con, là thành quả của mấy chục năm cặm cụi làm lụng. Ký một cái là quyết cả mấy thứ đó. Nghĩ tới đó thì cái tay mình nó khựng lại, không dám ẩu.

Mà cái nghề này thì thị trường nào cũng có người tốt người xấu, chuyện đó khỏi bàn. Cái tui hay ngẫm là mấy cái sai. Có người sai vì cố ý, cái đó thì rõ rồi, không nói. Nhưng nhiều người sai không phải vì xấu — họ sai vì thiếu kinh nghiệm, chưa đi qua đủ chuyện để biết chỗ nào là hố. Có người sai vì quá tự tin vào một cái điều mình chưa kiểm chứng, nghe đâu đó rồi tin luôn, rồi đem cái tin chưa chắc đó truyền lại cho người giao niềm tin cho mình. Cái sai kiểu đó mới đáng sợ, vì nó tới từ người có lòng, không phải người có ý gạt.

Cho nên tui nghĩ, anh em làm nghề này không cần hứa nhiều. Chỉ cần nói đúng cái mình biết. Cái gì chắc thì nói chắc, cái gì chưa chắc thì nói thẳng là chưa chắc. Một câu "dạ để em kiểm lại cái đã" nhiều khi đáng tin hơn nhiều so với câu "anh cứ yên tâm" buông ra cho người ta vui lòng, trong khi bụng mình chưa yên. Yên tâm mà mình còn chưa yên thì lấy gì bảo người ta yên. Nói được câu "để kiểm lại đã" nghe thì quê, mà nó thật, và cái thật đó về lâu dài nó giữ được người.

Chậm một chút cũng được. Mất một cái giao dịch cũng được. Cái đó còn hơn để người tin mình phải trả giá cho sự vội vàng của mình. Tiền mình mất thì mình cày lại được — buồn vài tháng, có khi một hai năm, rồi cũng qua, miễn mình còn ngồi đây. Nhưng cái người ta giao mình mà mình làm hư, thì có khi họ không cày lại được, vì đó là cả đời họ. Hai cái mất đó không giống nhau, và tui sợ cái thứ hai hơn cái thứ nhất nhiều.

Nói vậy chớ nghề nào cũng có lúc trật, mình không phải thánh. Chỉ là ráng giữ một cái nếp: đứng về phía người giao niềm tin cho mình, dù họ không ngồi đó soi mình. Rồi mỗi sáng anh em lại ngồi với nhau bên ly cà phê lề đường, tối hẹn làm vài ve, than thị trường khó, cười vài câu vu vơ, hôm sau lại đi làm tiếp. Vậy thôi. Mà cái "vậy thôi" đó, đứng cho vững qua năm tháng, hóa ra là cái khó nhất của nghề.