Kẻ tạo sóng là kẻ mất cọc đầu tiên khi nước rút
Có mấy mùa thị trường nó đứng khựng lại, dòng tiền tự nhiên rút đi đâu mất, cả vùng lặng ngắt như ai tắt công tắc. Người ngoài nhìn vô thấy im lìm buồn hiu. Còn tui thì khoái coi đúng mấy lúc đó, vì thị trường lặng mới lòi ra ai là ai.
Hồi thị trường nóng, ai cũng giống ai. Sóng lên đẩy tất cả cùng lên, người giỏi người dở đứng chung một thuyền, nhìn không ra. Phải chờ nước rút mới biết ai đang mặc quần, ai đang ở truồng. Mà cái đám lộ ra trước tiên, ngộ thay, lại chính là mấy tay lướt sóng — mấy người tưởng mình nhanh nhất, khôn nhất.
Lướt sóng sống bằng dòng tiền. Có tiền chảy qua tay liên tục thì họ mua nhanh bán nhanh, ăn cái chênh, tiền quay vòng vòng đẹp lắm. Nhưng hễ dòng tiền chung co lại, người mua kế tiếp ngừng vô, thì cái vòng đó đứng liền. Hàng ôm trong tay bán không ai mua, tiền cọc đặt rồi rút không kịp, lãi vay thì tháng nào cũng tới. Kẻ tạo sóng, người bày ra cuộc chơi cho cả làng nhảy vô, lại thành kẻ mất cọc đầu tiên. Bày tiệc mà chưa kịp ăn, tới hồi trả tiền thì mình đứng đó.
Cho nên tôi hay coi cái dòng tiền nó co hay nó nở, trước khi coi cái giá. Giá là cái đuôi, dòng tiền là cái đầu. Dòng tiền còn chảy, giá đứng cũng không sao, sớm muộn cũng có người mua. Dòng tiền cạn rồi, giá còn treo trên cao là treo một mình, không có ai đỡ. Nhìn giá thì thấy trễ, nhìn dòng tiền thì thấy sớm — mà trong nghề này, thấy sớm một nhịp là ăn tiền, thấy trễ một nhịp là gánh nợ.
Có một chuyện nữa tui để ý: mấy mùa hoàng kim, người ta thắng nhiều lắm, thắng tới mức tưởng do mình tài. Kỳ thực phần lớn là thắng nhờ con nước lên, ai đứng đó cũng được nâng lên theo. Tới hồi nước rút mới biết cái tài của mình có bao nhiêu phần thiệt, bao nhiêu phần là hên. Người khôn thì lúc thắng vẫn nhớ hỏi mình câu đó, người say thì tưởng nước sẽ lên hoài.
Nói vậy chớ tui không có chê lướt sóng. Nó là một cái nghề, chơi giỏi vẫn ăn. Chỉ là phải biết mình đang cưỡi trên con nước, mà nước thì có lúc lên lúc xuống, không phải cái nền đứng yên. Cưỡi nước thì phải canh lúc nhảy xuống. Ai quên mất mình đang đứng trên nước, tưởng đó là đất, thì tới hồi nước rút mới hoảng. Đó, đơn giản có nhiêu đó, mà quên hoài.