Thứ thuế không ai gửi hóa đơn
Có người bán một mảnh, cầm về một cục, gửi ngân hàng cho chắc. Lãi đều, sổ mỗi năm dày thêm một chút. Yên tâm lắm — tiền nằm nhà băng thì mất đi đâu.
Vài năm sau ra coi lại mấy miếng từng chê hồi đó, miếng nào cũng gấp rưỡi gấp đôi. Cầm cục tiền giờ đã to hơn xưa mà đi lại đúng vùng cũ, không mua nổi miếng mình đã bán. Tiền thì nhiều hơn. Mua được ít hơn. Ủa vậy là sao, đâu có mất đồng nào.
Không mất đồng nào thiệt. Sổ vẫn dày lên. Nhưng có một thứ đã âm thầm trừ vào suốt mấy năm mà mình không thấy, vì nó không trừ vào con số. Tui kêu nó là thứ thuế không ai gửi hóa đơn.
Là vầy. Cái mình quen gọi lạm phát, cái mà tin tức nói mỗi tháng vài phần trăm, đó là giá gạo giá xăng giá điện — mấy thứ ăn xài hằng ngày. Cái đó có công bố. Gửi ngân hàng lãi cao hơn cái đó là mình tưởng mình lời. Nó giống cái cân ngoài chợ: cân gạo cân thịt thì đúng chóc, mà đem cân miếng đất thì kim nó không nhúc nhích.
Vì còn một thứ lạm phát khác, không ai đo, không tin nào nói: giá của đất, của nhà, của mấy thứ để dành. Cái này chạy nhanh hơn nhiều. Miếng đất mặt tiền, cái nền vị trí đẹp, năm nào cũng nhích, có vùng nhích cả chục phần trăm. Còn gạo với xăng thì đủng đỉnh. Hai cái không đi cùng một nhịp, mà cái khoảng cách đó, năm này qua năm khác, chính là chỗ tiền mặt bị bào mòn.
Cho nên tiền gửi ngân hàng lãi chừng đó, mà đất thì chạy nhanh hơn, mỗi năm mình tụt lại sau đất một khúc. Một khúc nhỏ thôi. Cộng dồn năm sáu năm, nó thành cái khoảng cách làm mình đứng chưng hửng lúc quay lại. Đâu có nghèo đi trên giấy. Nghèo đi trên đất.
Cái đau là nó núp kỹ quá. Chủ nhà, môi giới, tin tức, ai cũng quen đo bằng tiền, vì tiền là con số nhìn thấy được. Còn bán xong mua lại được mấy miếng thì không ai in lên bảng. Nên người ta cứ ôm cái đã tăng từ chừng này lên chừng này mà ngủ ngon, không hay sức mua đất của mình đang mòn dần dưới gối.
Nói vậy không phải xúi bà con rút hết tiền đi ôm đất. Tiền mặt vẫn phải có — để xoay, để chờ, để chụp cơ hội. Ở đây tui chỉ muốn chỉ ra một chỗ khuất: cầm cục tiền ngồi yên không phải là giữ, như nhiều người tưởng. Ngồi yên trong lúc đất chạy, là mỗi ngày một lùi.