Định giá nhà để ở, đừng định giá như định giá cái quỹ

Bây giờ người ta rành tài chính hơn hồi xưa nhiều. Đi coi một căn nhà mà mở miệng ra là dòng tiền, là tỷ suất, là bao lâu hoàn vốn, là so với gửi ngân hàng lời hơn mấy phần. Nghe cũng bài bản. Mà tui thấy có một chỗ lộn: đem cái thước đo của tài sản đầu tư ra đo một căn nhà để ở, nhiều khi nó trật.

Một cái tài sản đầu tư — cái nhà cho thuê, cái mặt bằng kinh doanh, cái tòa văn phòng — thì đo bằng dòng tiền là đúng. Nó ra tiền bao nhiêu một tháng, so với vốn bỏ ra thì lời mấy phần, cái đó tính được ra con số, so được hơn thua. Đo kiểu quỹ là hợp, vì bản chất nó là một cái máy làm tiền, mình mua cái máy đó về để nó chạy.

Nhưng một căn nhà để ở thì nó đâu phải cái máy làm tiền. Nó là chỗ sống. Cái giá trị của nó phần lớn nằm ở mấy thứ không quy ra tỷ suất được. Vợ có thích cái bếp không. Con đi học có gần không, có an toàn không. Ba mẹ lên chơi có chỗ ngủ đàng hoàng không. Đi làm về mất bao lâu, kẹt xe cỡ nào. Cuối tuần có chỗ cho sắp nhỏ chạy không. Hàng xóm có tử tế không. Mấy cái đó, đố ai nhét vô cái công thức tỷ suất được.

Cho nên đem cái đầu quỹ ra mua nhà ở, dễ bị hai cái lệch. Một là chê một căn thiệt ra rất đáng sống, chỉ vì tính ra tỷ suất cho thuê thấp — mà mình có mua để cho thuê đâu, mình mua để ở. Hai là ham một căn tính ra lời, mà ở vô thì ngộp, xa, bất tiện, cả nhà khổ mỗi ngày. Lời trên giấy mà khổ trong đời, thì cái lời đó tính lại chưa chắc lời.

Tui không có nói bỏ hết mấy con số. Số vẫn cần, để mình khỏi mua hớ, khỏi trả cái giá quá vô lý. Nhưng với nhà để ở, con số chỉ nên là cái phanh — để mình đừng trả bậy — chớ đừng để nó là cái tay lái. Cái tay lái phải là cái đời sống thiệt của gia đình mình trong căn nhà đó. Mua tài sản đầu tư thì để cái đầu quỹ lên trước. Mua chỗ để sống thì để cái đời sống lên trước, con số theo sau.