Chặn một cửa, tiền nó dồn qua cửa còn mở
Mỗi lần nhà nước ra một cái luật mới siết chỗ này chỗ kia, tui thấy thiên hạ hay chia hai phe cãi nhau: phe kêu siết là đúng, phe kêu siết là chặn đường làm ăn. Cãi cũng vui, mà tui ít khi ngồi cãi. Tui đi hỏi câu khác: luật này chặn một cửa, vậy dòng tiền nó dồn qua cửa nào.
Tiền nó giống nước, chỗ này bít lại thì nó chảy chỗ khác, chớ nó không đứng yên chờ. Cho nên đọc một thay đổi luật, cái đáng đọc không phải là cái nó cấm, mà là cái nó dồn tiền tới. Người thấy được chỗ tiền sắp dồn tới thì đi trước một bước, người chỉ lo than cái cửa bị đóng thì đứng lại một chỗ.
Lấy cái chuyện siết phân lô bán nền làm ví dụ. Hồi trước người ta gom một miếng đất lớn, tách ra thành nhiều nền nhỏ bán, quay vòng nhanh, lời nhanh. Giờ luật siết cái đó lại, làm khó hơn nhiều, cái nguồn hàng nền phân lô mới tự nhiên hẹp lại. Vậy thì người muốn mua một miếng đất có sổ, để dành hoặc để ở, họ mua ở đâu?
Họ quay qua cái đang có sẵn: đất thổ cư, đất đã có sổ đỏ hiện hữu đàng hoàng. Nguồn hàng phân lô mới bị chặn, mà nhu cầu thì còn đó, dồn hết qua cái loại đất sổ sẵn này. Cầu giữ nguyên, cung hẹp lại, thì cái loại đất đó nóng lên, giá nhích. Đó là chuyện gần như tất nhiên, không cần tài thánh cũng đoán được — miễn là mình chịu nghĩ theo hướng tiền chảy đi đâu, thay vì đứng ngó cái cửa bị đóng.
Mà cái luật siết đó, nhìn xa hơn một chút thì nó còn làm một chuyện nữa: nó lọc người chơi. Siết ăn xổi, siết phân lô lướt nhanh, thì mấy tay quen kiểu mua nhanh bán nhanh ăn chênh bị đẩy ra khỏi cuộc. Còn lại người làm bài bản, người có tầm nhìn dài, người làm quy hoạch đàng hoàng pháp lý sạch. Luật kiểu đó, ngắn hạn thì nhiều người kêu ca, mà dài hạn nó đưa cái thị trường về đúng bản chất của nó hơn.
Cho nên tôi hay nói, đọc chính sách đừng đọc như đọc báo, gật gù rồi thôi. Đọc như người đi buôn: cái này chặn ai, mở cho ai, tiền sẽ dồn về đâu. Trả lời được ba câu đó thì một cái tin tưởng khô khan trên mặt báo tự nhiên thành một tấm bản đồ. Còn đọc mà không hỏi tới đó, thì đọc bao nhiêu cũng chỉ để biết, chớ không để làm.