Cái sàn của một vùng nằm ở đâu
Muốn biết một vùng có sống được thiệt hay không, tui không mở bảng giá ra coi trước. Tui coi chiều tối có khói bếp bay lên hay không.
Một vùng đất có hai lớp. Lớp trên là mấy tấm bảng cắm dọc đường, số điện thoại môi giới, giá rao mỗi tháng một khác. Lớp đó ồn, dễ thấy, mà rỗng. Lớp dưới là cái sàn — người ta ăn đời ở kiếp ở đó, đi chợ, nấu cơm, cho con đi học. Lớp trên có thể dựng lên trong một tháng rồi xẹp trong một tháng. Lớp dưới thì phải mấy năm mới có, mà có rồi thì khó mất.
Cho nên khi tôi coi một vùng, tôi coi cái lớp dưới đó trước. Chiều tối chạy xe một vòng, coi có bao nhiêu nhà lên đèn, có khói bếp không, quán xá còn mở tới mấy giờ, chợ có người thiệt hay chỉ có mấy sạp cầm chừng. Sáng sớm coi có ai đi làm, con nít có đi học không, hay cả khu im lìm tới trưa. Mấy cái đó không có trên bảng rao, mà nó nói thiệt hơn bảng rao nhiều.
Vì cái sàn đó chính là cái đỡ giá lúc thị trường xuống. Vùng nào chỉ có nhà đầu tư mua đi bán lại với nhau, không có người ở thiệt, thì lúc sóng rút giá rơi không có gì cản, rơi thẳng. Còn vùng có cái sàn dân cư dày, thì dù đầu tư rút hết, cái nhu cầu ở thiệt vẫn còn đó, giá có xuống cũng xuống tới một mức rồi dừng. Cái mức dừng đó, tôi gọi là cái sàn.
Sáu giờ tối.
Quán cơm còn sáng đèn, mà ba căn mặt tiền hai bên vẫn khóa cửa im.
Đường thì đẹp, bảng rao cắm dày.
Nhưng tôi đứng đó gần hai chục phút, xe chạy ngang nhiều mà không ai ghé.
Tôi không xuống tiền.
Con đường này chưa nuôi được một cuộc sống — nó mới có nhựa, chưa có người.
Nói vậy không phải vùng nào chưa có cái sàn là bỏ hết. Có khi mình mua sớm chính là mua cái lúc sàn chưa hình thành, chờ nó lên. Nhưng phải biết rõ mình đang làm gì: mình đang cược vào cái sàn sẽ tới, chớ không phải mua một chỗ đã có sàn. Hai cái đó tiền khác nhau, rủi ro khác nhau, thời gian chờ khác nhau. Lẫn lộn hai cái là mua lầm mà tưởng mua đúng.
Cho nên tui mới nói, đừng nghe cái bảng rao nó hứa, hãy coi cái khói bếp nó thiệt. Bảng rao là lời người bán muốn mình tin. Khói bếp là cái người ta đang sống thiệt, không diễn cho ai coi. Đọc một vùng mà chỉ đọc lớp trên thì dễ bị gạt, còn chịu khó coi lớp dưới thì ít khi lầm. Đó, sơ sơ có nhiêu đó, mà phải chịu đi mới thấy.