Bốn kiểu nhà đầu tư

Đi mua bán đất mười mấy năm, ngồi cà phê với đủ hạng người cầm tiền, rút lại tui thấy đi tới đi lui cũng chừng bốn kiểu. Nhìn ra mình đang là kiểu nào thì đỡ tự lừa mình — mà cái đó mới khó, chớ nhìn ra người khác thì ai cũng giỏi.

Kiểu thứ nhất, đông nhất, là dân lướt sóng. Thấy sóng lên là nhảy vô, mua nhanh bán nhanh, ăn cái chênh. Hồi sóng còn thì kiểu này coi bộ ngon, ai cũng tưởng mình thiên tài. Nhưng cái kẹt của lướt sóng là nó đuối nước vì chính con sóng mình tạo ra. Cả đám cùng lao vô một chỗ, giá bị chính mình đẩy lên, rồi tới hồi cần ra thì cũng cả đám cùng muốn ra một lượt, không ai đỡ ai. Người tạo sóng giỏi thì rút sớm, còn phần đông kẹt lại giữa dòng, ôm hàng ngồi ngó nhau.

Kiểu thứ hai là mấy người vốn lớn, tôi hay kêu là nhà đầu tư tự do. Tự do ở chỗ họ không bị con sóng nào ép. Tiền dày, không xài đòn bẩy tới hạn, nên thị trường lên họ không hớn hở chạy theo, thị trường xuống họ cũng không hoảng mà bán tháo. Họ ngồi đó, giá rớt tới khúc ngon thì gom, không cần đúng đáy, chỉ cần rẻ. Cái tự do đó không phải trời cho, nó mua bằng vốn dày và cái đầu lạnh — hai thứ mà dân lướt sóng thiếu cả hai.

Kiểu thứ ba là người coi kỹ, cẩn thận, cái gì cũng phải chắc mới xuống tiền. Kiểu này ít khi lỗ. Nhưng có một chuyện tui để ý hoài: chắc ăn thì thường chỉ đủ ăn. Chờ mọi thứ rõ ràng hết, hạ tầng xong, dân về đủ, giấy tờ sạch trơn mới mua, thì lúc đó cái giá nó cũng phản ánh hết mọi cái tốt đẹp rồi. Mua cái đã chắc là mua cái đã mắc. An toàn, mà miếng bánh còn mỏng.

Kiểu thứ tư, kiểu tui phục nhất, là người làm bài bản. Họ không đoán sóng, không canh me chạy ra chạy vô. Họ đọc cho đúng cái vùng, đúng cái chu kỳ, mua đúng chỗ đúng lúc rồi để đó. Mua đúng thì thị trường nó tự chạy, lợi nhuận tự tìm tới, mình khỏi phải rượt theo nó. Nói kiểu mộng mơ một chút thì họ thở cùng hơi thở của thị trường — không đi trước hớt hải, không chạy sau hụt hơi, mà đi cùng nhịp với nó.

Bốn kiểu đó không phải cái thang, không phải kiểu này sang hơn kiểu kia. Người vốn nhỏ mà tỉnh thì lướt sóng cũng có đường sống, miễn biết mình đang chơi ván cờ bạc và ra cho kịp. Người vốn lớn mà tham cũng chết như thường. Cái chính là biết mình đang đứng ở kiểu nào, chơi bằng vốn gì, chịu được rủi ro cỡ nào — rồi chơi cho đúng cái ván của mình, đừng ngồi ván này mà mơ tiền của ván kia.

Cái nghề này người ta thua ít khi vì dốt. Thua vì tưởng mình là kiểu này, mà tiền trong túi lại là tiền của kiểu khác. Nhìn cho ra mình là ai trước đã, rồi tính tới miếng đất sau. Đó, sơ sơ có nhiêu đó thôi à.