Thứ càng ít người mua bán, càng khó rớt giá
Có một điều ngược với cái mình quen nghĩ, mà hiểu được nó thì hiểu luôn vì sao mấy thứ thật hiếm lại giữ giá bền tới vậy.
Trong buôn bán thường, món nào ít người mua ít người bán thì bị chê là khó ra hàng, kẹt vốn, phải bán rẻ mới đẩy đi được. Ai cũng thích thứ mua bán rần rần, cần tiền là bán cái rụp. Cái đó với hàng thường thì đúng. Nhưng với mấy thứ thật hiếm thì lại ngược. Chính cái ít người mua bán đó là cái giữ giá cho nó.
Tui nói cái lý. Một món mà cả năm trên đời chỉ đổi tay vài lần, người đang giữ nó thường không kẹt, không việc gì phải bán gấp. Người muốn mua thì biết bỏ lỡ lần này là chờ mấy năm chưa chắc gặp lại. Nên đâu phải chỉ món đó hiếm — cái cơ hội mua được nó cũng hiếm. Mà cái gì hiếm thì người ta chịu trả giá. Nó cứ vậy mà nhích lên, mỗi lần đổi tay lại đặt một cái mốc mới cao hơn, thành cái giá tham chiếu cho lần sau.
Cái ít giao dịch đó nó còn là một lớp chắn. Chắn khỏi đám đông nhào vô lướt sóng. Chắn khỏi cái cảnh cung phình lên làm rớt giá. Chắn khỏi chuyện món đó trở nên tầm thường vì đầy chợ. Càng ít mua bán, món càng giữ được cái hiếm của mình.
Nhưng chỗ người mới hay chết nằm ngay đây. Cái ít giao dịch đó nó cắt cả hai chiều. Lúc mình muốn bán mà thị trường đang nguội, có khi kiếm không ra một người mua ở cái giá mình muốn. Chờ mấy năm, hoặc chịu bán rẻ. Cái làm nên sức mạnh của nó lúc mình thong thả, quay lại thành cái bẫy lúc mình kẹt. Nó giống căn nhà cổ giữa phố — ai đi ngang cũng khen đẹp, mà kêu bán trong tháng này thì đi kiếm người mua muốn hụt hơi.
Cho nên cái lợi của thứ hiếm chỉ tới với người không bị buộc phải bán. Với người kẹt tiền, phải bán cho bằng được, thì cùng cái hiếm đó biến thành con dao — bán lúc nào cũng lỗ. Cùng một món, hai số phận ngược nhau, chỉ vì một người thong thả còn một người bị dồn.
Cái này nối thẳng vô chuyện tui hay nói: đất chắc và đất chậm là hai chuyện. Mấy thứ thật hiếm nó chắc về giá trị, khó rớt. Mà nó chậm, khó ra tiền liền. Nên nó chỉ hợp để cầm bằng đồng tiền nhàn — đồng tiền mình chắc chắn mấy năm tới không đụng tới. Lấy đồng tiền lẽ ra phải để xoay mà đi ôm thứ hiếm, là tự đặt mình vào cái thế lúc cần bán nhất lại là lúc bán tệ nhất.
Nếu là tui — trước khi xuống tiền vô một món thuộc dạng hiếm, tôi không hỏi nó có giữ giá không — cái đó thường là có. Tui hỏi mình một câu khác: đồng tiền tui đang bỏ vô đây, ba năm nữa tui có chắc là không đụng tới không. Nếu chắc thì mua, và mua rồi thì thôi đừng ngó giá mỗi tháng cho mệt. Còn nếu trong bụng còn lấn cấn, còn cái khả năng năm sau cần xoay, thì tui không đụng vô, dù món đó ngon cỡ nào. Vì cái hiếm là một bức tường thành — mà tường thành chỉ che cho người đứng trong thành, tức người không bị đuổi phải chạy ra bán. Nó là phần thưởng cho đồng tiền biết chờ, và là hình phạt cho đồng tiền dễ dãi.