Tài sản nào cũng có mùa đông của nó
Tui ngồi cà phê, hay nghe người ta chê nhau. Ông chơi coin chê ông mua đất là chậm chạp, tiền chôn một cục nằm im. Ông mua đất chê ông chơi coin là đánh bạc, sáng giàu chiều nghèo. Ông chơi chứng khoán chê cả hai. Ông ôm vàng ngồi cười hết thảy. Nghe riết tui rút ra một chuyện: tài sản nào cũng có mùa của nó, và mùa nào cũng có người tưởng mình khôn nhất.
Cái vui là mấy cái mùa đó nó xoay vòng. Năm nay coin bay lên trời, dân coin thành thánh, ai không chơi coin là quê mùa. Qua năm coin rớt sảng, tới lượt chứng khoán lên ngôi, dân chứng thành thầy. Rồi chứng nguội, tiền chảy qua đất, đất nóng, dân đất lên mặt. Đất nguội thì người ta ôm vàng, ôm tiền gửi ngân hàng cho chắc. Cứ vậy quay vòng vòng, không có cái nào ngon mãi, cũng không có cái nào dở mãi.
Mà cái kẹt của con người là hay tưởng cái mùa hiện tại sẽ kéo dài mãi. Lúc coin lên, dân coin tưởng nó lên hoài, dồn hết vô, vay thêm để vô. Lúc đất sốt, dân đất tưởng đất chỉ có lên, gom bằng mọi giá. Tới hồi mùa đông của cái tài sản đó ập tới — mà mùa đông thì chắc chắn tới, chỉ là chừng nào — thì ai dồn hết, ai vay để vô, người đó lãnh đủ. Không phải vì họ chọn sai tài sản, mà vì họ tưởng cái mùa hè nó là vĩnh viễn.
Tui không có bàn tài sản nào hơn tài sản nào. Mỗi thứ một tạng, hợp với một kiểu người, một kiểu vốn, một kiểu thần kinh. Người chịu được tim đập chân run thì chơi cái biến động mạnh. Người thích ngủ ngon thì ôm cái chậm mà chắc. Cái đó tùy người. Tui chỉ thấy một điều chung: ai bỏ hết trứng vô một giỏ, rồi tưởng cái giỏ đó không bao giờ có mùa đông, thì sớm muộn cũng có ngày ngồi khóc. Đa dạng ra một chút, chừa đường cho mình một chút, thì mùa đông của cái này còn có cái kia đỡ.
Ngẫm cho cùng, người sướng nhất trong cái trò này không phải người đoán trúng mùa nào sắp nóng. Đoán trúng một hai lần thì có, đoán trúng hoài thì không ai. Người sướng nhất là người biết đủ. Biết mình cần bao nhiêu, kiếm tới đó thì thôi, không tham cái đỉnh cuối cùng — cái đỉnh mà thường là cái bẫy. Biết đủ thì mùa nào cũng ngủ ngon, còn tham thì mùa hè cũng lo, mùa đông cũng khổ.
Nếu là tui — nói chuyện rải tiền vô mấy loại tài sản, tôi không cố đoán mùa tới cái nào nóng để dồn vô, đoán trật hoài, mà mấy ai đoán trúng đều. Thôi thì chia ra, đừng để mùa đông của một loại cuốn sạch mình. Phần nào hiểu rõ nhất, đọc được bằng chân thì để nhiều — với tui là đất; phần không rành thì để ít, hoặc thôi. Rồi giữ cho mình một cái ngưỡng biết đủ, tới đó là dừng, không nhoài theo cái đỉnh cuối, vì cái đỉnh cuối mười lần hết bảy tám lần là cửa vô mùa đông. Thà rời tiệc sớm một chút, còn hơn ở lại tới lúc đèn tắt.