Mỗi vùng đất có một khẩu quyết riêng

Đi nhiều vùng, tui rút ra một chuyện vui vui: gần như vùng nào cũng có một cái khẩu quyết riêng. Một câu ngắn, dân trong vùng truyền tai nhau, mà gói gần hết cái nhịp mua bán của chỗ đó. Tìm cho ra cái câu đó, hiểu tại sao nó vậy, càng đào càng thấy thú.

Có vùng cái khẩu quyết là "mua mùa khô, bán mùa mưa". Nghe qua tưởng ngược đời, mà có cái lý của nó. Mùa mưa, đường sá lầy lội, đi coi đất cực, cây cối um tùm che hết, miếng đất nhìn không ra làm sao, người mua ngại đi, ngại xuống tiền — nên mùa mưa là mùa vắng khách, muốn bán thì phải chiều giá. Mùa khô thì ngược lại: đường đẹp, trời quang, đi coi sướng, đất phô ra hết cái đẹp của nó, người ta hào hứng đi coi, đông người mua thì giá lên. Vậy nên người rành thì gom lúc mùa mưa người ta ngại, ra hàng lúc mùa khô người ta ham.

Nhưng cái khẩu quyết đó chỉ đúng với vùng đó thôi, đừng đem áp qua chỗ khác. Vùng du lịch biển thì cái nhịp lại theo mùa cao điểm thấp điểm khách. Vùng nông nghiệp thì theo mùa vụ, theo được mùa mất mùa, theo giá nông sản lên xuống. Vùng gần khu công nghiệp thì theo cái nhịp công nhân về hay đi, nhà máy mở hay đóng. Mỗi chỗ một cái đồng hồ riêng, gõ theo một nhịp riêng.

Cho nên tới một vùng lạ, ngoài chuyện coi đất coi giá coi giấy tờ, tui còn khoái đi hỏi cái khẩu quyết của vùng đó. Hỏi mấy người sống lâu, mấy người bán quán, mấy anh chạy xe ôm — họ hay biết cái nhịp thiệt, cái nhịp không có trên bảng rao. Cái nhịp đó nói cho mình biết mùa nào nên đi coi, mùa nào nên chờ, mùa nào người ta kẹt phải ra hàng. Biết được thì mình đi đúng nhịp với vùng đất, thay vì đạp lên cái nhịp của nó mà không hay.

Đất tưởng nằm im, mà thiệt ra nó thở theo mùa, theo con nước, theo cái cách người ta sống trên đó. Cái nghề này, hiểu cho tới cái nhịp thở của từng vùng, nhiều khi còn quý hơn thuộc lòng một mớ lý thuyết chung. Vì lý thuyết chung thì ai đọc sách cũng có, còn cái khẩu quyết của một vùng thì phải chịu tới, chịu hỏi, chịu ở đủ lâu mới nghe ra được.