Người ở lại một vùng đất
Đi coi đất một vùng nào lâu lâu, tui hay để ý một chuyện ít người coi: ai tới, ai đi, và ai ở lại. Ba hạng người đó nói về cái vùng nhiều hơn mọi bảng rao cộng lại.
Một vùng đất mới nổi thì lúc nào cũng đông người tới. Môi giới tới, nhà đầu tư tới, người hiếu kỳ tới, mấy đoàn đi coi đất cuối tuần tới. Đông vui lắm. Nhưng đông kiểu đó là cái đông của mùa hội — hết mùa thì vắng. Người tới vì cơn sốt, thì hết sốt họ đi, đi sạch, không để lại gì ngoài mấy tấm bảng rao cắm nghiêng ngả bên đường và mấy nền đất bỏ không cỏ mọc.
Cái tui đi tìm không phải cái đám tới rồi đi đó, mà là người ở lại. Người mua miếng đất để cất nhà cho gia đình ở thiệt. Người mở cái quán, cái tiệm, tính làm ăn lâu dài ở đó. Người dời cả nhà về, cho con đi học trường gần đó. Mấy người đó không tới vì sốt, nên cũng không đi khi hết sốt; họ ở lại, và chính họ mới là cái làm vùng đất đó sống được.
Đi Nam Ban nhiều lần, lần nào tôi cũng ghé mấy quán quen.
Có cái quán cà phê nhỏ, chị chủ nhớ mặt tôi, pha xong bưng ra còn ngồi nói chuyện mưa nắng mùa màng.
Mấy năm rồi, người tới coi đất đổi hết lớp này tới lớp khác, mà chị vẫn ở đó, quán vẫn mở.
Tôi tin một vùng có mấy người như chị thì nó còn sống lâu.
Đất có thể nguội, chớ cái quán còn đỏ lửa thì cái vùng chưa chết.
Cho nên khi đọc một vùng, tôi hay coi cái tỷ lệ ngầm đó: bao nhiêu phần là người tới rồi đi, bao nhiêu phần là người ở lại. Vùng nào toàn người tới rồi đi thì dù giá đang nóng cỡ nào cũng dè — vì cái nóng đó không có gốc, tới hồi nguội là nguội thẳng. Vùng nào bắt đầu có người ở lại, có nhà lên đèn, có quán mở đều, có con nít đi học — thì dù giá đang im, vẫn để ý, vì vùng đó đang xây cái nền thiệt.
Người ở lại họ không ồn ào. Họ không cắm bảng, không rao giá, không lên mạng hô hào. Họ chỉ lặng lẽ sống ở đó, ngày qua ngày, làm cái vùng đất dày lên từ từ. Mà cái dày đó mới là cái đỡ giá lúc thị trường xuống. Đám tới rồi đi tạo ra cái giá trên trời lúc sốt; người ở lại tạo ra cái sàn lúc nguội. Hai cái đó khác nhau xa lắm, mà đứng trong cơn sốt ít ai chịu phân biệt.
Nếu là tui — nếu đọc một vùng mà thấy toàn người tới rồi đi, không có mấy người ở lại, thì dù giá đang chạy tui cũng chưa xuống tiền, chờ coi vùng đó có ai chịu ở lại không đã. Còn nếu thấy đã bắt đầu có người dời về ở thiệt, có quán mở đều, có cái sống thường ngày nhen nhóm, thì dù giá còn im vẫn coi là dấu hiệu tốt. Cái mình mua, rốt cuộc, không phải miếng đất — mà là cái tương lai có người sống trên miếng đất đó. Không có người ở lại thì miếng đất đẹp cỡ nào cũng chỉ là đất trống chờ người khác tới ôm lại giùm.