Không phải lên rừng hay xuống biển, mà vùng đó có gì người khác không có

Chuyện du lịch mấy năm tới, tôi không nghĩ là bỏ biển để lên rừng. Cũng không phải cứ có biển đẹp là làm resort, có đồi đẹp là làm homestay. Câu đáng hỏi hơn: mình sẽ biến tài nguyên tự nhiên, văn hóa và đời sống thành trải nghiệm có giá trị bằng cách nào.

Khách trong nước một năm đã hơn trăm triệu lượt, khách quốc tế hai chục triệu, tiền thu về tính bằng đơn vị triệu tỷ. Nên câu chuyện không còn là bao giờ du lịch phục hồi nữa. Nó thành: khách đông rồi thì giữ chân họ bằng cái gì.

Một thời gian dài, đi du lịch được hiểu khá đơn giản — tới một nơi đẹp, chụp vài tấm hình, ăn vài món đặc sản, ở khách sạn, rồi về. Kiểu đó vẫn còn, biển vẫn cực kỳ quan trọng. Nhưng ngày càng có một nhóm khách muốn hơn thế: họ muốn đi vào một vùng đất, biết người ở đó sống ra sao, ăn thứ người địa phương ăn, đi vào rừng, ra đồng, học làm cà phê, đi bộ qua một bản làng, ngồi bên một dòng suối. Hoặc đơn giản là ở một nơi đủ yên để cái đầu được nghỉ. Tới đó thì du lịch không còn bán một căn phòng hay một cái view nữa. Nó bán một cách sống trong vài ngày.

Đi nhiều thì thấy mình không thiếu tài nguyên. Hơn ba ngàn cây số bờ biển, có núi, có rừng, có sông, có hồ, có hang động, có cao nguyên, có đồng bằng, có mấy vùng khí hậu khác nhau chỉ cách nhau vài giờ chạy xe. Nhưng cái tài sản lớn nhất nhiều khi không nằm ở cảnh quan — nó nằm trong đời sống của người mình. Một làng nghề. Một khu chợ. Một vườn cà phê. Một đồi chè. Một mùa thu hoạch. Một món ăn địa phương. Một câu chuyện của người nông dân. Một cộng đồng còn giữ được nét riêng. Một con đường làng. Mấy thứ đó nhìn bằng con mắt bất động sản thì chẳng đáng bao nhiêu. Nhìn bằng con mắt trải nghiệm thì đó là tài sản.

Nên tôi không nghĩ phải bỏ biển. Biển vẫn là một trong mấy trụ cột lớn nhất. Vấn đề không phải biển hay rừng — vấn đề là mình đang xây cái gì ở đó. Một khu resort giống hai chục khu khác? Một dãy villa nhìn ra biển? Một homestay dựng trên quả đồi? Hay một hệ sinh thái làm người ta muốn ở thêm ba ngày. Hai bài toán khác hẳn nhau.

Cái tôi thấy hoài ở mấy dự án nghỉ dưỡng là công suất phòng. Trên bảng tính lúc chào thì năm nào cũng sáu bảy chục phần trăm, tính ra rất đẹp. Vào vận hành thật mới thấy nó dồn hết vào mấy tháng cao điểm với cuối tuần, còn giữa tuần mùa thấp thì trống. Mà chi phí thì không có mùa — nhân sự vẫn trả, điện nước vẫn chạy, bảo trì vẫn tốn, hồ bơi không ai bơi vẫn phải lọc. Chỗ chết của nghỉ dưỡng phần lớn nằm ở khoảng trống giữa tuần, không nằm ở giá phòng.

Với biển thì có chuyện phải tính kỹ hơn trước: nước biển dâng, bão, xói lở, áp lực môi trường. Không phải không làm biển. Là không thể làm biển theo tư duy cũ mãi được.

Còn rừng với cao nguyên thì tôi thấy dư địa còn nhiều. Không phải cứ có rừng là xây resort, mà vì vùng núi, cao nguyên, nông thôn còn giữ được một thứ nhiều đô thị đã mất: đời sống thật. Một vùng cà phê có thể thành điểm đến. Một trang trại có thể thành trải nghiệm. Một nông hộ có thể thành nơi học nghề. Một khu rừng có thể thành sản phẩm giáo dục thiên nhiên. Một vùng khí hậu tốt có thể phát triển nghỉ dưỡng dài ngày. Khi du lịch ghép được với nông nghiệp, sức khỏe, văn hóa, ẩm thực — thì giá trị tạo ra không chỉ nằm ở tiền phòng nữa, nó nằm trong cả cái hệ sinh thái kinh tế phía sau.

Mà mấy cái ghép đó không phải ghép cho vui. Nó là cách kéo khách ở lại thêm ngày và lấp mấy ngày trống. Khách tới ngắm cảnh thì ở một đêm rồi đi. Khách tới học một nghề, chữa một cái gì đó cho mình, hay theo một mùa vụ, thì ở bốn năm ngày, mà đi giữa tuần cũng được. Cùng một khu đất, cùng số phòng, mà bài toán khác hẳn.

Nên nhìn một vùng đất, tôi không dừng ở câu ở đây có gì để bán. Tôi hỏi: ở đây có gì mà nơi khác không có. Khí hậu gì, địa hình gì, nguồn nước gì, nông sản gì, văn hóa gì, cộng đồng nào, câu chuyện gì, đường sá thế nào, nối được với đô thị nào, khách ở lại được mấy ngày. Và quan trọng nhất — người ta có lý do gì để quay lại. Nếu câu trả lời chỉ là view đẹp thì chưa đủ. View đẹp sao chép được. Còn một vùng đất có câu chuyện, có văn hóa, có sản vật, có con người và trải nghiệm riêng thì khó sao chép hơn nhiều.

Hướng đi tôi nghĩ không phải biển đổi thành rừng. Là từ du lịch đại trà sang du lịch có trải nghiệm. Từ tham quan sang ở lại lâu hơn. Từ bán phòng sang bán trải nghiệm. Từ một điểm đến sang một hệ sinh thái.

Tây Nguyên tôi thích nhìn dưới góc đó. Không chỉ vì đất, vì khí hậu, vì cảnh quan — mà vì ở đó còn nguyên một hệ sinh thái đời sống: rừng, cà phê, nông nghiệp, cao nguyên, thác, hồ, văn hóa bản địa, ẩm thực, mấy cộng đồng còn giữ được nhiều nét riêng. Làm đúng thì một vùng đất đâu cần trở thành Đà Lạt thứ hai. Nó có thể là chính nó. Đó mới là cái đáng giá.

Cuối cùng thì chuyện không nằm ở việc chọn lên rừng hay xuống biển. Nó nằm ở chỗ mình có đọc được giá trị thật của từng vùng đất hay không. Biển có giá trị của biển, rừng có giá trị của rừng, cao nguyên có giá trị của cao nguyên, nông thôn có giá trị của nông thôn. Việc của người làm đất không phải biến tất cả thành một thứ giống nhau, mà là tìm ra thứ độc nhất của nơi đó, rồi dựng một mô hình đủ tốt để biến nó thành trải nghiệm, thành dòng tiền, và thành giá trị lâu dài cho cả người sống ở đó. Không phải đi đâu để xây thêm một cái resort. Là đi đâu để tạo ra một nơi người ta thật sự muốn sống, muốn trải nghiệm, và muốn quay lại.