Đi xa rồi mới biết cái mình kiếm không phải tự do

Dạo này tui hay nghĩ một câu hỏi: cái gì làm nên con người mình. Mấy cái quyết định? Mấy lần thành? Hay là mấy lần phải đứng dậy sau khi mọi thứ sụp?

Ngẫm lại thì thấy một cái nghịch lý của chính mình. Bao nhiêu năm đuổi theo tự do, mà càng đi xa, càng nhận ra cái mình kiếm không phải tự do — là một nơi đủ bình yên để trở về.

Chắc nhiều người cũng vậy. Tuổi trẻ thì dành hết thanh xuân để mở rộng cái thế giới của mình — đi cho xa, coi cho nhiều, làm cho lớn. Rồi tới một lúc nào đó lại dành rất nhiều thời gian để xây một cái mái nhà, mà cái mái đó không phải cho thân, là cho cái đầu mình có chỗ nghỉ.

Tui thích mở đường, thích mấy thứ chưa ai làm, thích lấy một ý mơ hồ trong đầu rồi biến nó thành cái chạy được ngoài đời. Có người kêu đó là khởi nghiệp, có người kêu là sáng tạo; với mình nó chỉ là cách tồn tại thôi. Nhưng làm càng lâu càng hiểu: đi đầu không lãng mạn như người ta tưởng. Người ta nhìn thấy cái kết quả, ít ai thấy mấy lần ngồi tự nghi ngờ chính mình, mấy đêm không ngủ. Đi đầu tức là chấp nhận bước vô chỗ chưa có bản đồ.

Còn một chuyện nữa hồi trước tui hiểu trật. Tui từng nghĩ giúp được càng nhiều người càng tốt. Đi lâu rồi mới thấm: mình không sống thay cuộc đời của ai được hết. Mình chỉ đường được, chia kinh nghiệm được, đưa đồ nghề cho người ta được — nhưng đi thì họ phải tự đi. Ráng đi thay thì hai bên cùng đuối. Cho nên đừng cố làm người cứu người. Giúp cho người ta đủ sức tự cứu mình, cái đó mới bền.

Tui cũng để ý một cái nhịp, mùa nào cũng lặp lại: lùi lại, quan sát, sắp xếp, rồi mới bước tiếp. Nhiều người nghĩ phải xuất hiện liên tục mới còn tồn tại. Tui nghĩ ngược. Nếu bên trong không còn gì để nói, thì nói nhiều chỉ tạo thêm tiếng ồn. Khoảng lặng không phải là biến mất — khoảng lặng là lúc mình gom lại năng lượng cho cái đáng nói hơn.

Nhìn lại mấy năm qua, tui thấy mình luôn đuổi theo cùng một thứ. Không phải nhiều tiền hơn, không phải nhiều người biết hơn, cũng không phải bận rộn hơn. Là xây một cuộc sống mà mình có quyền chọn. Được làm việc với người mình muốn. Được từ chối cái mình không muốn. Được dành giờ cho gia đình. Được đọc, được viết, được đi bộ, hay ngồi yên một buổi mà không thấy có lỗi. Với tui thành công là vậy thôi, không hơn.

Gói lại trong một câu thì tui nói vầy: tuổi trẻ dành để đi thật xa, còn trưởng thành là học cách xây một nơi đủ yên để mình luôn muốn quay về. Chắc ai cũng là một kẻ đi hoài. Khác nhau ở chỗ có người dành cả đời đi kiếm một mái nhà, còn có người, sau nhiều lần va vấp, mới hiểu ra cái mái đó phải tự mình dựng lấy.