Đất chắc và đất chậm là hai chuyện khác nhau

Có một câu nghe rất chắc nịch mà bên trong lỏng lẻo: miếng này ngon, giữ bao lâu cũng được, đất mà, mất đi đâu.

Đất thì không mất đi đâu thiệt. Nhưng câu đó lẫn hai chuyện làm một, và cái lẫn đó làm không ít người kẹt. Chuyện thứ nhất là miếng đất có chắc về giá trị không — mai mốt còn đáng tiền không, có tụt thảm không. Chuyện thứ hai là lúc cần tiền, bán nó ra có lẹ không, có được giá không. Hai chuyện khác nhau. Một miếng có thể rất chắc mà lại rất chậm.

Tui hình dung của cải một người giống mấy ngăn tủ, mà xếp theo tốc độ đổi ra tiền, không xếp theo đáng bao nhiêu. Ngăn trên cùng là tiền mặt, tiền gửi — cần là có liền, nhưng nằm im thì mòn. Ngăn dưới nữa là mấy thứ bán vài ngày ra tiền, ít lỗ, như vàng. Ngăn giữa là bất động sản dễ bán: nhà phố vị trí đẹp, đất mặt tiền khu đông người — cần tiền thì rao chừng tháng là xong, không phải bán tháo. Ngăn dưới là đất khó bán hơn: đất vùng ven, đất vườn, lô đẹp mà kén người mua. Giá có thể cao, mà muốn ra tiền phải chờ đúng người, đúng lúc. Chờ vài tháng là thường, gặp lúc thị trường nguội thì chờ cả năm.

Đó, chắc với chậm là chỗ đó. Miếng đất vẫn tốt y nguyên, giá trị không giảm. Nhưng vì nằm ngăn dưới, ra tiền chậm, nên lúc kẹt mà cần gấp thì buộc phải bán rẻ. Bán rẻ không phải vì đất dở. Bán rẻ vì mình kẹt, mà đất thì không kịp xoay.

Đây là chỗ nhiều người đọc đất giỏi lại vấp. Đọc trúng một vùng, tin lắm, thế là gom gần hết tiền đổ vô đó. Đọc thì đúng, đất thì tốt thiệt. Nhưng dồn hết vào một hai ngăn dưới, quên chừa ngăn trên để xoay, thì tới hồi trong nhà có việc cần tiền gấp — hay vớ được một cơ hội khác còn ngon hơn — mở tủ ra không có ngăn nào rút liền được. Cầm một mớ đất tốt mà trong túi rỗng, y như người có cả kho lúa đầy mà trong bếp hết gạo. Thế là phải cắt một miếng bán vội, chịu lỗ ngay trong cái vùng mình đọc đúng nhất.

Cái nghịch lý là vậy đó: người có miếng đất tốt nhất đôi khi lại là người kẹt nặng nhất. Vì tin miếng đất quá, dồn hết vào đó, rồi quên chừa đường lui.

Câu đừng để hết trứng một rổ thì ai cũng thuộc. Nhưng cái rổ làm người ta té thường không phải cái rổ mình nghi — mà đúng cái rổ mình tin nhất. Càng tin thì càng phải nhớ chia ra mấy ngăn, chừa cho mình một ngăn xoay được liền. Lúc trời yên vẫn lời trên cái vùng mình đọc đúng, mà lúc trời động còn có đường thở.