Đánh đâu thắng đó — nhờ mình giỏi, hay nhờ con sóng

Có mấy năm thị trường nóng, ai mua cũng lời. Mua sáng bán chiều cũng lời, mua trật cũng lời, mua đại cũng lời. Ai làm ăn khúc đó cũng thấy mình cao tay. Tui cũng từng thấy vậy. Rồi tới lúc sóng lặng mới lòi ra: hồi đó không phải mình giỏi, là con sóng nó đẩy.

Cái đó là chỗ dễ sập nhất của người làm nghề này, mà nó êm lắm, không ai thấy mình đang sập. Thắng vài vụ liên tiếp thì trong đầu tự ghi nhận là do mình đọc đúng, do mình có nghề. Cái đầu nó không thích ghi nhận là do gặp thời — vì ghi vậy thì mất vui. Rồi từ chỗ đó sinh ra một giả định rất nguy: cái đang chạy sẽ chạy hoài. Mua kiểu cũ, đánh kiểu cũ, tăng cỡ lên, vay thêm cho đã, vì kiểu đó đang thắng mà.

Tới hồi thị trường lặng gió thì mới thấy rõ ai là ai. Người thắng nhờ sóng, hết sóng là đứng hình — mua vô thì dễ, ra hàng thì không ai mua, tiền chôn một chỗ, lãi ngân hàng vẫn chạy đều như đồng hồ. Còn người thắng nhờ nghề thiệt thì lúc đó đổi cách chơi: chậm lại, bỏ chuyện lướt, chuyển qua ôm cái coi được đường dài, chịu lời ít hơn mà ngủ được. Cùng một cơn lặng, người này chết đứng, người kia chỉ sang số.

Cho nên tui hay tự hỏi mình một câu, nhất là mấy lúc đang thắng: vụ vừa rồi lời, là nhờ mình đọc trúng, hay nhờ khúc đó ai mua cũng lời. Câu hỏi nghe khó chịu, mà hỏi thiệt lòng thì phân biệt được. Nếu lời mà mình không giải thích được vì sao lời — không chỉ ra được cái gì làm miếng đó đáng hơn lúc mình mua — thì gần như chắc là nhờ sóng. Mà nhờ sóng thì lần sau sóng không tới, cái cách đó không lặp lại được.

Chuyện này không phải để tự dằn vặt. Gặp thời là chuyện tốt, ai làm ăn cũng cần chút thời. Chỉ là đừng ghi nhầm sổ. Ghi đúng là "khúc đó thị trường đẩy" thì mình còn giữ được sự dè chừng, còn chừa đường lui, còn biết lúc nào nên nhỏ lại. Ghi nhầm thành "tại mình giỏi" thì mình sẽ đặt cược lớn hơn đúng vào lúc đáng đặt nhỏ nhất. Phần lớn mấy cú ngã nặng tui thấy trong nghề, gốc nó nằm ở chỗ ghi nhầm cái sổ đó.