Chỗ đắt nhất chưa chắc là chỗ yên nhất

Hỏi người ta khu nào trong thành phố ở yên nhất, câu trả lời hay gặp nhất là khu đắt nhất, khu trung tâm, chỗ có mấy căn nhà giá trên trời. Cứ đắt nhất là ngon nhất, nghe hợp lý. Mà thường là trật.

Cái làm cho một chỗ đắt, với cái làm cho một chỗ yên, là hai thứ khác nhau — có khi còn cãi nhau. Một chỗ đắt vì nó là trung tâm, tiện đủ đường, gần chỗ làm ăn, có cái danh. Mấy cái đó quý cho việc kinh doanh, cho cái tiếng. Nhưng cái yên thì nó đòi mấy thứ gần như ngược lại: đòi đất rộng, thưa người, không có nhà cao nào dòm xuống, hàng xóm cùng một tạng biết ý giữ kẽ cho nhau. Mà chỗ trung tâm đắt nhất thì chật, đông, nhà cao chen chúc, người ra vô đủ hạng. Đắt thì đắt thiệt, mà yên thì không.

Từ đó ra một chuyện tui thấy đi thấy lại với người vừa có của ăn của để. Ở phố riết thấy ngộp, thấy ai cũng dòm ngó, thế là mơ một chỗ thật vắng — rào thật cao, không hàng xóm, không ai biết mình ở đâu. Mua một miếng thật xa, đổ tiền xây, dọn vô. Được vài tháng thì thấy trật. Xa quá, bạn bè đối tác muốn gặp một cái là đi cả buổi, riết rồi ai cũng ngại tới, mối quan hệ thưa dần. Cần cái gì cũng xa, đau ốm cũng xa, ăn một bữa ngon cũng thành chuyện lớn. Cái vắng mà mình tưởng là yên, hóa ra là cô đơn cộng bất tiện. Rồi bán, thường là lỗ.

Cái sai nằm ở chỗ lẫn hai thứ làm một: vắng người, với được yên. Vắng người là không có ai xung quanh. Còn được yên — cái tui hay kêu là riêng tư — là được quyền chọn ai tới gần mình, và khi nào. Không phải ai gõ cửa cũng vào. Không phải ai biết địa chỉ cũng tới được. Hai cái nghe giống nhau mà khác hẳn. Người ta có thể sống giữa một thành phố mấy triệu dân mà vẫn rất yên, vì cái cách khu đó được dựng lên nó che chắn cho mình. Mà cũng có thể sống một mình giữa rừng mà chẳng yên chút nào, vì ai đi ngang cũng dòm thấy, mình không kiểm soát được ai tới.

Cái yên nó có mấy tầng, không phải một. Tầng dễ thấy nhất là tầng vật lý — ai vô được tới đất mình, tới cửa nhà mình; cái này rào với cổng lo được. Tầng thứ hai khó hơn, là tầng con mắt: mình đi từ phòng ra sân, từ xe vô nhà, có bị ai từ trên cao dòm xuống không. Rào cao chặn được người, mà không chặn được con mắt từ cái nhà cao tầng cách đó vài trăm mét. Tầng thứ ba khó nhất, ít ai để ý nhất, là tầng chuyện đời mình có lọt ra ngoài không — hàng xóm biết bữa nay mình có khách, biết mình đi vắng ngày nào, người giúp việc nhà này kể qua nhà kia. Ba tầng đó, thiếu một tầng là cái yên nó hụt, dù hai tầng kia có tốt cỡ nào.

Đây là chỗ hay bị hớ. Người ta mua một cái nhà coi rất kín trong tờ quảng cáo — rào cao, cổng lớn, sân rộng — tưởng là yên. Ở vô mấy tháng mới thấy cửa sổ phòng ngủ dòm thẳng qua ban công nhà bên, hoặc cái tòa cao gần đó thấy trọn cái sân sau. Vậy là đã trả tiền cho cái vẻ ngoài của sự yên, không phải cho sự yên thiệt.

Còn một cái nghịch lý nữa, người ta ít ngờ: khu càng nhiều nhà giàu chen chúc, cái yên tổng lại càng giảm. Nghe ngược đời, mà có lý của nó. Nhà giàu tụ đông thì khu đó thành cái tên, thành chỗ người ta tò mò, chỗ người ta tới chụp hình, chỗ báo chí để mắt. Mà cái tên với sự chú ý là kẻ thù của cái yên. Cho nên có mấy khu từng sang nhất một thời, giờ nhiều người có của lại lặng lẽ dời đi chỗ thưa hơn, ít người biết hơn — không phải vì khu cũ mất giá, mà vì họ đi tìm lại cái yên đã mất.

Cái yên cũng có tuổi thọ, chớ không đứng yên một chỗ. Có những khu vài chục năm trước là chuẩn mực của sự sang và yên: nhà thưa, cây nhiều, người cùng một giới. Rồi khu đó nổi tiếng lên, đắt lên, người ta xây thêm, chia nhỏ đất ra, cắm thêm nhà cao tầng, kéo thêm đủ hạng người tới. Cái yên của nó mòn dần theo chính cái thành công của nó. Nhà mình vẫn y nguyên, mà cái khu quanh mình đã khác — cái tòa cao mới mọc cách vài trăm mét giờ thấy trọn cái sân sau mà chục năm trước không có.